Zapruder Inc.

Als we aan de Neanderthaler denken doemt meestal het beeld op van een barbaarse holenmens die het midden hield tussen een aapmens en een verwilderde woesteling die met de knokkels over de grond sleepte. Hoewel de Neanderthaler door zijn zware wenkbrauwrichel en platte diepere schedel inderdaad meer beantwoordde aan het standaard beeld van de troglodiet, had hij een herseninhoud die minimaal gelijk en zelfs groter was dan die van de moderne mens, Homo sapiens. Hoewel de experts het er niet eens over kunnen worden hoe slim de Neanderthaler was en tot welke tak van de mens(achtigen) hij nu precies behoorde, gaat men in het algemeen ervan uit dat deze mensensoort 30.000 jaar geleden plotseling uitstierf nadat hij tussen de 650.000 en 350.000 jaar geleden leefde in Europa. Sommige wetenschappers zien hem als een ondersoort van de moderne mens (Homo sapiens neanderthalensis) anderen weer als een aparte soort (Homo neanderthalensis). De vroege Neanderthalersoorten worden gevormd door de vroege Homo heidelbergensis en de Homo rhodesiensis die destijds nog in Afrika leefde, in tegenstelling tot de migratoire Homo heidelbergensis die eerder uit Afrika naar Europa was getrokken.

Tot welke soort hij nu precies behoorde en of hij nu wel of niet net zo intelligent was als de andere mensensoorten in die tijd, vast staat dat de Neanderthaler een hoog ontwikkelde vorm van beschaving kende: naast het gebruik van gereedschappen, het maken van onderkomens en kleding bezat hij die typisch menselijke eigenschappen als gesproken taal en uitingen van kunst. Hij gebruikte vuur, begroef de doden, speelde muziek en kende een vorm van proto-religie. In veel opzichten was hij zoals de moderne mens en het beeld van de behaarde woesteling die alleen maar oerklanken voort kon brengen lijkt dan ook achterhaald. Genetisch was hij zowat identiek aan de moderne mens maar was zwaarder gebouwd en sterker, aangezien zijn fysiek meer was toegesneden op de koude van de ijstijden. De Neanderthaler leefde echter niet alleen en moest in de laatste periode van zijn leven zijn habitat delen met de Cro-Magnon, een vroege vorm van de moderne mens die ongeveer 40.000 jaar geleden zijn intrede deed in Europa. De opkomst van de Cro-Magnon mens lijkt toevalligerwijs samen te vallen met het verdwijnen van de neanderthaler. Maar was dat wel zo toevallig?

De opkomst van Cro-Magnon is tot nu toe nog steeds een mysterie, maar duidelijk is dat deze menssoort groter en slimmer was dan de Neanderthaler. Hoewel zijn hersencapaciteit niet veel verschilde van die van de Neanderthaler, was hij beter in het vervaardigen van wapens en gereedschappen en had hij waarschijnlijk een complexer spraakgebruik, wat communicatie en organisatie van zijn gemeenschap makkelijker maakte. Ook zijn dieet was anders dan dat van de Neanderthaler. Waar de laatste bijna uitsluitend leefde op een carnivoor dieet, had de Cro-Magnon voor een groot gedeelte ook een vegetarisch dieet wat hem veelzijdiger maakte. De Neanderthaler was gebouwd op de kou van de ijstijden en had daarom een hoogcalorisch dieet nodig waarvoor hij volledig afhankelijk was van de jacht.

Hoewel de reden voor het plotselinge uitsterven van de Neanderthaler nog steeds een mysterie is, bestaat er het vermoeden dat de Cro-Magnon hiervoor verantwoordelijk was. Doordat beide soorten in de zelfde habitat kwamen te leven, ontstond er concurrentie tussen de beide soorten waarbij de intelligentere en meer ontwikkelde Cro-Magnon aan het langste eind trok. Zijn superieure wapens en betere organisatievermogen zouden de Neanderthaler hebben verdreven en uiteindelijk geheel hebben laten verdwijnen. Varianten op de theorie stellen dat de Cro-Magnon en Neanderthaler zich vermengd hebben en de Neanderthaler als soort opgegaan is in de moderne mens. Als het waar is dat de Cro-Magnon de Neanderthaler zou hebben laten verdwijnen dan is de eerste genocide geweest in de historie van de mensheid. Een echte broedermoord die geleid heeft tot het verdwijnen van een complete soort die meer aan ons verwant was dan welke soort ook.

De analogie met Kaïn en Abel is duidelijk: als het bijbelverhaal een mythe is dan zou het zomaar kunnen zijn dan het verwijst naar de eerste broedermoord die ooit plaats heeft gevonden; de genocide op onze broeder de Neanderthaler. De meeste mensen die het bijbelverhaal als analogie opvatten zullen eerder denken aan de zonde van het vermoorden van de medemens (gij zult niet doden). Abel was een herder (leefde van vlees) en zijn moordzuchtige broer Kaïn was een landbouwer. Je zou hierin met wat verbeelding een referentie kunnen zien naar de leefwijze van de rivaliserende menssoorten (hoewel er van landbouw door de Cro-Magnon niet echt iets bekend is). Toch geven oude religieuze geschriften vaak een inzicht in onze oerhistorie, aangezien men eerst een mondelinge cultuur van vertellen van de menselijke historie had die later in oude geschriften werd opgetekend en - vaak onterecht - de status van mythe en legende kregen. Hoewel de oude verhalen vervormd werden door de mondelinge overerving kennen ze vaak een opvallende overeenkomst met oerverhalen in andere culturen. Zo zouden ze weleens een verklaring kunnen geven voor bepaalde historische mysteries en de vondst van bepaalde OOPArts. Bekende voorbeelden zijn het beschrijven van een alles overspoelende zondvloed die in verschillende religieuze geschriften voorkomt, of een mysterieuze figuur die met een slang werd geassocieerd en de mens een geschenk gaf dat de toorn van de goden opriep.

Er is nog steeds geen sluitend bewijs gevonden voor deze genocidetheorie aangezien criticasters tegenwerpen dat de twee menssoorten millennialang naast - en dus ook met - elkaar geleefd hebben. Je zou dan denken dat de Neanderthaler gewoon opgegaan is in de moderne mens (een theorie die opeens opvallend aannemelijk blijkt als je in het weekend in uitgaansgelegenheden om je heen kijkt). Maar genetisch onderzoek heeft aangetoond aan dat er nagenoeg geen unieke Neanderthalerkenmerken terug te vinden zijn in de moderne mens zodat genetische assimilatie door de Cro-Magnon uitgesloten lijkt.

Deze prikkelende theorie lijkt ook naar een oude mythe te verwijzen van de Soemeriërs, waarbij een deel van de mensheid genetisch gemanipuleerd werd door de ‘vuurbrenger’ Enki die een deel mensen kennis bijbracht waardoor zij zich aan hun slavernij door de goden konden ontworstelen. Zou dit de “goddelijke interventie” zijn die de Cro-Magnon zijn opmerkelijke voorsprong gaf op de andere menssoorten? Zijn opkomst en razendsnelle ontwikkeling ten kosten van zijn broedersoorten is nog steeds een mysterie en lijkt in lijn te zijn met die andere plotselinge opkomsten van superieure intelligentie waarvoor geen enkel precedent gevonden is, zoals die van de Soemeriërs, Etrusken en de oorspronkelijke bouwers van de piramides. Hoe dan ook, de oude (religieuze) verhalen verbergen meer dan legenden-met-een-historische-inslag en een kapstok voor religieuze sprookjes. Ze zijn de sleutel tot onze vergeten oerhistorie.