Zapruder Inc.

2009, en de “kredietcrisis van 2008” brand zich een weg door de reële wereldeconomie. Wat begon als een speculatiebubbel in derivaten, een economische schaduwwereld waar slechts enkelen de vruchten van plukten, is nu verantwoordelijk voor economische krimp, massaontslagen, exploderende staatsschuld en sociale onrust. Als gevolg van de verwevenheid van de financiële wereld en globalisatie kan geen land ter wereld zich aan de economische jobstijding ontrekken. Iedereen gaat de klappen voelen.

Op papier lijkt het alsof er alles aan wordt gedaan om de crisis te bezweren. Regeringen nemen zogenaamde “conjunctuurpakketten” of “bailouts” aan, miljarden belastinggeld kostende maatregelen om de banksector en de economie weer vlot te trekken. Tussen de grote industriële landen onderling wordt vooral overleg gevoerd over “regulering” van de financiële sector of over een plafond stellen aan “gages, bonussen en salarissen” in het bankwezen. Een nieuwe “financiële wereldorde” wordt in het vooruitzicht gesteld waarna de agendapunten naar het volgende overleg worden overgeheveld. Het magische medicijn voor de crisis lijkt vooralsnog meer geld pompen in iets dat eigenlijk ten dode is opgeschreven: de door derivatenhandel tot zwarte gaten verworden bankbalansen.

Het argument voor het omzetten van bankschulden (of het nationaliseren van) naar staatsschuld is simpel: de schulden zijn zo groot dat alleen natiestaten ze kunnen overnemen. De bankboel failliet laten gaan, is geen optie omdat het “systeem” dan uit elkaar spat. Zonder dit “systeem”, geen welvaart. Laten we het gewoon chantage noemen. Of roof. Diezelfde banken die op de vleugels van deregulering de meest waanzinnige leningen en beleggingsproducten konden verkopen, in ruil voor reëel geld dat door de leningnemer werd ingebracht, en daar megawinsten mee behaalden, weten nu dit waardeloos geworden papier voor een tweede maal te verkopen. Aan de belastingbetaler. Omdat het moet. Anders…

Dus voeren politici in opdracht van hun broodmeesters bij de banken hun angstpoppenkast op en verpatsen decennia aan belastinginkomsten. Alleen, in hun gretigheid precies te doen wat Wallstreet of The City hen vraagt, leggen diezelfde politici hun eigen geloofwaardigheid op de casinotafel. In grotere landen met een sterk Angelsaksisch economisch model als de Verenigde Staten is dat, vooralsnog, geen probleem. De nieuwe Amerikaanse regering Obama is immers Wallstreet. In Europa, waar de mythe van volksvertegenwoordiging nog sterkt leeft, valt de “bailout” moeilijker te verkopen. Zeker nu blijkt dat de overname van schulden, of nationalisering, geen enkel effect heeft op de economische neergang.

Terwijl politici dobbelen met de geloofwaardigheid van democratische vertegenwoordiging speelt ergens diep in de achtergrond van de crisis een tweede acte, die veel beslissender kan zijn voor het voortbestaan van de huidige welvaart (in het westen). Het is namelijk de vraag of “wij” ueberhaupt kunnen herstellen en het oude niveau van economische groei herpakken.

In de immer erg optimistische inschattingen van de effecten van de “kredietcrisis” wordt voor 2009 uitgegaan van een economische krimp, met in 2010 al een voorzichtig herstel van groei. Economische “powerhouses” als China en India zullen slechts een afname van groei zien. Hoe tegenstrijdig het mag klinken, hierin ligt de volgende crisis (na 2010) al besloten.

Het “probleem” is de, als gevolg van de crisis, lage olieprijs. Nu olie niet zoveel meer opbrengt als ten tijde van midden 2008, toen olieopties als gevolg van vluchtend speculatiekapitaal een recordprijs van $148,00 p/b behaalde, nemen investeringen in de olieindustrie in hoog tempo af. De International Energy Agency schat daarom dat door aantrekkende economische activiteit na 2010 weer krapte op de oliemarkt zal ontstaan en de prijs van olie, wederom, een vlucht kan nemen. Met als gevolg een vernietigend effect op de wereldeconomie.

Wat de IEA in deze duistere prognose achterwege laat, is de schrikbarende afname van werkelijk oliereserves. Uit nieuwe data blijkt dat alle (alle!) non-Opec olieproducerende landen hun “peak” hebben bereikt. Niet alleen de aanvoer van olie wordt krap en duur, ook de gasproductie neemt in een aantal sleutellanden af. Meest opvallende “peaker”: de Verenigde Staten. Per jaar neemt de productie met 30% af, terwijl er nagenoeg niet wordt geïnvesteerd in nieuwe bronnen.

Goed nieuws voor olieproducerende landen, wiens economieën onder druk staan door de lage olieprijs (inclusief sociale onrust), slecht nieuws energie-importeurs als Europa, Verenigde Staten en China. Hier lijken een aantal zaken bij elkaar te komen en zich te verknopen. De “kredietcrisis” meets “peakoil” meets “geopolitics”.

Een week nadat de nieuwe Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Clinton een bezoekt brengt aan China (februari 2009) en welhaast de Chinezen smeekt om Amerikaanse schuld te blijven kopen, sluiten China en Rusland een opmerkelijk “energiedeal”. Niet alleen gaan de beide landen met elkaar samenwerken op het gebied van energievoorziening, de beide landen werken ook aan een ‘financieel systeem” om economische groei te waarborgen ten tijde van de crisis. Chinese ontwikkelingsbanken brengen geld naar Rusland, Rusland brengt energie naar China. Opmerkelijk omdat bij de “prijsstelling” van energie opeens de geëigende instituten als OPEC en westerse beurzen buitenspel worden gezet, en China met Rusland een soort “petro yuan” systeem aangaat. Beide landen hebben meer dan problemen met het “oude” Amerikaanse systeem. Dollarreserves worden al enige tijd zienderogen minder waard, en bovendien is de “middleman” in de energiehandel in handen van het westen. Het Chinees/Russische (Braziliaanse) pact kan veilig “revolutionair” worden genoemd. Directe energiehandel. Welkom in de nieuwe wereld.

Dit voorzichtig werken aan vervanging van de “oude” systemen is slecht nieuws voor “cash hongerige” westerse landen. Iemand moet de benodigde miljarden voor de “bailouts” leveren. Een voorzichtige blik op de totale uitstaande “buitenlandse” schuld top-10 (januari 2008, voor de mega-staatsverschuldiging) verraadt wie het meeste belang heeft bij de status quo.

Niet geheel toevallig zijn deze landen allemaal “net. importeurs” van energie.